Een echtscheiding is voor ieder lid van het gezin een heftige gebeurtenis. Elk gezinslid zal daar op een eigen manier en in eigen tempo mee omgaan. Er is geen vaste route die gevolgd moet worden en daarom wijkt ook geen enkele manier af. Het is belangrijk dat een jongere voor zichzelf betekenis gaat geven aan wat er is gebeurd. Dit doet hij door te rouwen en het een plek te geven in zijn leven. Dit proces leidt tot herstel.

Het verdriet dat een jongere ervaart heeft een negatieve invloed op het welbevinden en de meeste jongeren raken dan ook uit balans. Rouwen zorgt ervoor dat er weer een nieuwe balans gevonden wordt. Het is te vergelijken met een wond die zich langzaam herstelt, daar is tijd voor nodig en blijft misschien altijd wel een pijnlijke plek. Een wond kan niet herstellen als ouders blijven ruzie maken, de wond gaat dan als het ware steeds weer open.

Een rouwproces kost dus tijd en in dit proces kan stagnatie plaatsvinden. Deze stagnatie kan tot gevolg hebben dat een jongere op langere termijn problemen ondervindt bij:

• contacten en vriendschappen onderhouden
• aangaan van relaties
• omgaan met andere verlieservaringen

Oorzaken van de stagnatie kunnen zijn:

• De jongere weet niet hoe hij met de situatie om moet gaan.
• Blijvende ruzie tussen ouders

Signalen

Een jongere die een echtscheiding meemaakt kan signalen afgeven dat het niet goed gaat.

Het is natuurlijk niet altijd het geval dat deze signalen vanuit het verwerkingsproces rond de echtscheiding komen. Jongeren zitten sowieso in een turbulente fase van hun leven, maar het is het onderzoeken waard of er meer aan de hand is.

Signalen kunnen zijn:

• niet meer naar het jeugdwerk komen en er is geen contact meer mogelijk, trekt zich terug, raakt geïsoleerd;
• niet willen praten over de echtscheiding;
• doet of er niets aan de hand is, wuift het gebeuren weg, toont geen emotie;
• moedeloosheid, depressieve gedachten;
• heeft schuldgevoelens;
• maakt zich heel veel zorgen over ouders;
• draagt veel zorg in het gezin;
• ontwikkelt angsten;
• klampt zich vast aan anderen, claimend gedrag;
• heeft veel last van boosheid;
• blijft hangen in slachtofferrol;
• gaat veel risicogedrag vertonen;
• gaat in gezondheid achteruit, valt veel af, is heel moe;
• problemen op school door veel verzuim, slechte cijfers

Niet alle signalen zijn heel zichtbaar. Toch kun je als jeugd- of pastoraal werker je zorgen maken over een jongere, soms gewoon vanuit een (onderbuik)gevoel.

Om meer zicht te krijgen op wat er speelt, kunnen onderstaande vragen helpen om de situatie wat meer in beeld te brengen. Waarbij het zorgelijker wordt naarmate je meer vragen beantwoordt met ‘nee’.

De context van een jongere:

• Is het mogelijk contact te leggen met de jongere? Reageert hij of zij op een appje, belletje, mailtje of iets dergelijks?
• Heb je zicht op wat er in het gezin zich afspeelt, is er openheid, heeft het gezin contacten?
• Is er contact met ouders mogelijk?
• Heeft de jongere nog contact met andere jongeren voor zover je weet?
• Onderhoudt de jongere vriendschappen?
• Gaat een jongere naar school en hoe gaat het met de schoolresultaten?

In gesprek met de jongere:

• Krijg je zicht op wat de echtscheiding met de jongere doet? Meer hierover in het artikel ‘In gesprek met tieners’
• Kan de jongere praten over wat er thuis gebeurt?
• Is er ruimte voor emoties, boosheid of verdriet bij de jongere
• Is er contact met beide ouders?
• Kan de jongere terecht bij ouders, is er oog voor het leed van hem of haar?

Wat zijn de stappen als je hebt vastgesteld dat het niet goed gaat met een jongere?

• De eerste stap is met de jongere zelf delen dat je je zorgen maakt en dat je aanbiedt samen te onderzoeken wat er nodig is. Blijf aansluiten bij de behoefte van de jongere, hij is eigenaar van zijn eigen proces.

• Mocht je zien dat er grote zorgen zijn en dat het niet goed dan kan het nodig zijn om vervolgstappen te zetten. Doe dit altijd in samenspraak met de jongere.

Je kunt hierbij denken aan:

• Een gesprek met ouders
• Mogelijk kun je ook doorverwijzen naar professionele hulp. Onder dit artikel vind je hiervoor een (beknopt) overzicht
• In geval van (vermoeden van) een onveilige thuissituatie kun je contact opnemen met de organisatie “Veilig Thuis.”

Als het niet lukt om contact met jongere te krijgen kun je:

• Proberen om via ouders het contact te leggen
• Jouw zorgen of de signalen die jij oppikt bespreken/doorgeven aan een pastoraal team of met andere betrokkenen bij het jeugdwerk. Het is helpend om zelf ook woorden te geven aan eventuele onrust die jij voelt over het welzijn van een jongere. Een ander kan dan meekijken in hoeverre er daadwerkelijk reden is voor zorgen.

Professionele hulp

Voor verwijzing naar professionele hulp vermelden wij een aantal mogelijke organisaties die hulp of training aanbieden voor jongeren die een echtscheiding meemaken.  

Groepstrainingen

• KIES-training: www.kiesvoorhetkind.nl
• JES-training: www.jijenscheiden.nl
• De kinderen scheiden mee: www.dekinderenscheidenmee.nl
• CJG van de gemeente waar de jongeren woont: www.opvoeden.nl/cjg
• Villapinedo: www.villapinedo.nl  

Christelijke hulpverlening

• Eleos jeugdhulp: www.eleos.nl/jeugd-ggz
• Leger de Heils: www.legerdesheils.nl/opvoeding
• Timon: www.timon.nl, Timon helpt bij problemen met opvoeden en opgroeien. Zij helpen door kinderen, jongeren en de gezinnen dichterbij hoop, herstel en perspectief te brengen.
• De Vluchtheuvel: www.stichtingdevluchtheuvel.nl, biedt professionele, psychosociale hulp voor alle leeftijden. Vanuit een heldere, christelijke identiteit. Samen aan de slag. Betrokken en vertrouwd!

Geraadpleegde bron:

Mijn troostende ik
Kwetsbaarheid en kracht van rouwende jongeren
Geschreven door Riet Fiddelaers – Jaspers

Met dit stappenplan willen we in beeld brengen welke momenten belangrijk zijn in het proces van huwelijksproblemen of echtscheiding om oog te hebben voor de kinderen en jongeren. Het stappenplan beoogt niet om compleet te zijn. Elke situatie is anders en er zijn veel manieren waarop een kerk betrokken kan zijn bij een gezin die hier mee te maken heeft. Welke stappen er gezet kunnen worden zal in elke situatie weer anders zijn – het is zoveel mogelijk passende zorg bieden waar de ouders naar op zoek zijn.

Zorg bij echtscheiding kan in dit proces de kerk ondersteunen met adviezen en toerusting op maat. Neem gerust contact met ons op via info@zorgbijechtscheiding.nl om samen te kijken wat wij voor jouw kerk kunnen betekenen.

Situatie aankomende echtscheiding:

De voorganger/oudsten/ouderling/pastoraat wordt op de hoogte gesteld dat een echtpaar gaat scheiden. Wat zijn belangrijke stappen om als kerk of gemeente te ondernemen?

Hieronder vind je de route om de zorg voor de jongere te waarborgen.

Klik hier om te vergroten

Download hier gratis Programma Clubavond

Download artikel

Met dit stappenplan willen we in beeld brengen welke momenten belangrijk zijn in het proces van huwelijksproblemen of echtscheiding om oog te hebben voor de kinderen en jongeren. Het stappenplan beoogt niet om compleet te zijn. Elke situatie is anders en er zijn veel manieren waarop een kerk betrokken kan zijn bij een gezin die hier mee te maken heeft. Welke stappen er gezet kunnen worden zal in elke situatie weer anders zijn – het is zoveel mogelijk passende zorg bieden waar de ouders naar op zoek zijn.

Zorg bij echtscheiding kan in dit proces de kerk ondersteunen met adviezen en toerusting op maat. Neem gerust contact met ons op via info@zorgbijechtscheiding.nl om samen te kijken wat wij voor jouw kerk kunnen betekenen.

Situatie huwelijksproblematiek
(stappenplan 1):

De voorganger/oudsten/ouderling/pastoraat wordt op de hoogte gesteld dat een echtpaar met kinderen huwelijksproblemen heeft. Wat zijn belangrijke stappen om als kerk of gemeente te ondernemen?

Klik hier om te vergroten

Situatie aankomende echtscheiding (stappenplan 2):

De voorganger/oudsten/ouderling/pastoraat wordt op de hoogte gesteld dat een echtpaar gaat scheiden. Wat zijn belangrijke stappen om als kerk of gemeente te ondernemen?

Voor deze situatie hebben we twee routes gemaakt. Een om de route en het vervolg van het gesprek met de ouders in kaart te brengen. En één met de route om de zorg voor de jongere te waarborgen.

Klik hier om te vergroten

Klik hier om te vergroten

Download hier gratis Programma Clubavond

Download dit artikel

Betekenis loyaliteit

Het woordenboek legt het woord loyaliteit uit als ‘trouw’. Loyaliteit betekent dat kinderen trouw willen zijn aan beide ouders. Ze willen van beide ouders kunnen houden, ongeacht wat er gebeurd is. Het is niet alleen dat ze dat willen, het is ook zo dat ze niet anders kunnen. We noemen dat existentiële loyaliteit. Ze kunnen niet anders dan van beide ouders houden.

Op het moment dat ouders ruzie maken, elkaar allerlei zaken verwijten, negatief spreken over de ander, krijgen kinderen het gevoel dat ze moeten kiezen voor één ouder. En dat is nu net wat ze vanuit hun loyaliteit, hun trouw aan beide ouders, niet kunnen.

Loyaliteitsconflict

Als er ruzie is tussen ouders, als er verwijten worden gemaakt komt een kind in een loyaliteitsconflict terecht. Het kind wil trouw zijn aan beide ouders maar krijgt het gevoel te moeten kiezen. In de ergste vorm komt het kind een situatie terecht waarin het partij moet kiezen voor de ene ouder tegen de andere ouder. Het zorgen voor de ene ouder wordt dan ervaren als het tekort doen aan de andere ouder. Kinderen kunnen daar op twee manieren op reageren:

1. Ze blijven in deze strijd krampachtig de loyaliteit aan beide ouders vasthouden. Daarmee kunnen ze zover gaan dat ze zichzelf opofferen om hun ouders te verbinden. Het kan zijn dat het kind allerlei klachten krijgt, depressief wordt, terugvalt in kinderlijker gedrag en zelfs allerlei gedragsproblemen ontwikkelt. Dit doet een kind (bewust en onbewust) om te zorgen dat ouders een gezamenlijk zorg hebben.

2. Een andere manier van reageren is dat een kind zichtbaar kiest voor één van de ouders en de andere ouder los laat. Daarbij is dan bijvoorbeeld de moeder de goede ouder en de vader de slechte ouder. Met vader wil het kind dan niets te maken hebben.

De loyaliteit aan vader gaat op dat moment ondergronds. Het gevolg hiervan is dat dit op een andere manier door bijvoorbeeld negatief gedrag in andere relaties wordt geuit. Dit kan bijvoorbeeld op school zijn: een kind dat zich altijd de gebeten hond voelt of boos en agressief gedrag gaat vertonen naar docenten. Het kan ook zijn dat een kind heel erg op zoek gaat naar erkenning en gezien wil worden door anderen en in ongezonde relaties terecht komt.

Conclusie: ‘In beide gevallen lijden kinderen en zullen ze stagneren in hun ontwikkeling. De term die hiervoor gebruik wordt is gespleten loyaliteit: ‘het verscheurt het kind van binnen’.

Wat betekent dit in de praktijk?

Het is heel belangrijk dat ouders maar ook de mensen om deze kinderen heen, zorgen dat dit loyaliteitsconflict wordt voorkomen.

Voor ouders

Ten eerste betekent dit dat het voor ouders belangrijk is om op de hoogte te zijn van deze processen die bij kinderen gaande zijn. Dat je als ouder weet dat jouw kind er onder lijdt als er conflicten zijn, negatief gepraat wordt en onderlinge verwijten worden gemaakt. Je kunt als ouders ook beslissen er zorg voor dragen dat je samen het kind hierin ontziet. Het is goed om te beseffen dat een kind het beste door de scheiding heen komt als het van beide ouders mag en kan blijven houden.

Het is voor een kind zoeken naar een nieuwe balans. Als ouder kun je in deze zoektocht jouw kind het beste helpen door dit te bespreken en vooral ook de andere ouder de ruimte te geven om op zijn of haar manier ouder te mogen zijn. Als er wantrouwen heerst of afkeuring blijkt zal een kind dat voelen, ook als je het misschien niet letterlijk zo uitspreekt.

Wanneer het je lukt om als ouders het gezamenlijk ouderschap goed vorm te geven, geef je daarmee heel veel aan je kind. Dit betekent dat je je niet negatief uitlaat over de andere ouder, ook als er verschillen zijn in de manier van opvoeding. Respectvol met elkaar praten over de gezamenlijke zorg voor de opvoeding en samen tot afspraken komen is voor kinderen erg belangrijk. Dit kan veel zorg bij kinderen wegnemen.

Voor de omgeving

Dit betekent voor de omgeving van de jongere, dat los van welke reden er ook is waarom ouders gaan scheiden, er nooit negatief over één van beide ouders gepraat wordt. Zelfs als een jongere zelf negatief praat over een ouder, is het beter om daar als gesprekspartner niet in mee te gaan. Als je dat wel doet zal je het echte contact met de jongere kwijt raken.
Dit kan best ingewikkeld zijn, want hoe moet je dan wel reageren als de jongere een tirade houdt over één van beide ouders? En wat moet je zeggen als een jongere één ouder de schuld geeft van de scheiding?

Op het moment dat je een jongere zo hoort praten, weet dan dat de nood hoog is! Een jongere heeft dan te maken met een loyaliteitsconflict.

Het belangrijkste is dat je vooral inzoomt op de emotie en de onderliggende behoefte van de jongere. Als een jongere heel boos praat over wat een ouder heeft gedaan, ga niet mee in de inhoud maar richt je op de emotie en onderliggende behoefte.

“Ik hoor aan je, dat je heel boos bent op je moeder, kun je daar iets meer over vertellen, wat maakt je zo boos?

En weet dat het boos zijn op een ouder onderdeel kan zijn van het verwerkingsproces. Als de boosheid er mag zijn, kan een jongere ook ondanks alle pijn en verdriet trouw blijven aan de ouder. Door de teleurstelling in een ouder te uiten, de machteloosheid over de situatie te voelen, het verdriet er te laten zijn, komt er ook weer ruimte om de loyaliteit te ervaren en te weten dat er ondanks alles toch ruimte is om van beide ouders te houden.

“Mijn vader heeft echt hele foute dingen gedaan. Hij heeft mijn moeder heel veel pijn gedaan. En daar ben ik ontzettend boos over geweest en nog. Maar ja, het is en blijft wel mijn vader…

— Jongen, 16 jaar

Juist het uiten van boosheid, verdriet, frustratie is zo belangrijk.

Als luisteraar is het dan de kunst om geen oordeel te vormen tijdens het luisteren. Je hoeft er namelijk niets van te vinden, het is niet nodig om een mening te hebben over de situatie. Gek genoeg kunnen we wel het gevoel hebben dat we een mening moeten vormen. Dat heeft vaak meer te maken met onze eigen behoefte dan de behoefte van de jongere. Het is goed om je daarvan bewust te zijn. Een ingrijpende situatie in het leven van een jongere kan jou ook raken en dat is natuurlijk helemaal goed. Probeer je niet te laten meeslepen door je eigen emoties en behoeftes maar kijk wat de jongere nodig heeft. Dit doe je door na een gesprek aan jezelf te vragen:

‘Hoe was dit voor mij, wat deed het met mij? En misschien wel, wat maakt dat ik een oordeel heb over één van de ouders?’

Het gaat er tijdens het gesprek vooral om dat je luistert en doorvraagt zodat jij de jongere kan begrijpen. Alle emoties, gedachten en vragen mogen er zijn. Het belangrijkste is dat jij een luisterend oor hebt voor de jongere, dit kan daadwerkelijk het verschil maken.  

Het kan ook zijn dat je dichtbij één van de ouders staat en zelf ook een mening hebt over de rol van ouders in de scheiding. In dat geval zal het lastig zijn om een goede gesprekspartner voor de jongere te zijn omdat een jongere dat zal voelen of merken in het gesprek.

Hier kun je ook gewoon eerlijk over zijn naar een jongere en samen ontdekken wie er in deze situatie wel de juiste persoon voor de jongere kan zijn.

“Vandaag was een Moeilijke Dag,” zei Pooh.
Er was een pauze.

“Wil je erover praten?” vroeg Knorretje.
“Nee,” zei Pooh na een tijdje. “Nee, ik denk niet dat ik dat wil.”

“Dat is oké,” zei Knorretje, en hij ging naast zijn vriend zitten.
“Wat doe je nu?” vroeg Pooh.

“Niets eigenlijk,” zei Knorretje. “Maar ik weet wat Moeilijke Dagen zijn. En ik wil daar meestal ook niet over praten, op zo’n Moeilijke Dag.

“Maar weet je,” vervolgde Knorretje, “Moeilijke Dagen zijn zoveel makkelijker wanneer je weet dat er iemand voor je is. En ik zal er altijd zijn voor jou, Pooh.”

En Pooh zat daar zomaar wat te zitten, zijn heel Moeilijke Dag door zijn hoofd te malen, terwijl stevige, betrouwbare Knorretje zwijgend naast hem zat, te bengelen met zijn kortje beentjes….

En Pooh bedacht dat zijn beste vriend overschot van gelijk had.

A.A. Wilne

Vragen?

Heb je na het lezen van dit artikel nog vragen? Mail ons dan jouw vraag via het contactformulier: www.zorgbijechtscheiding/contact

Gebruikte bronnen:

Leren over leven in loyaliteiten, over contextuele hulpverlening
M. Michielsen, W. van Mulligen, L.Hermkens

Leven met scherven, informatie- en verwerkingsboek
Anje Slootweg en Marian Leenman

Voor sommige mensen is het contact met jongeren iets dat hen haast vanzelf afgaat. Voor anderen ligt dat wat anders. Je vraagt je af of jongeren wel op jou zitten te wachten… en hoe begin je een gesprek? Hoe houd je het gesprek gaande? Maar nog belangrijker: ‘Hoe kom je erachter hoe het nou echt met een tiener gaat?’ Daar zullen ze niet direct antwoord op geven. Oprechte interesse is één van de antwoorden op dit vraagstuk. Ben je oprecht geïnteresseerd hoe het met de tiener gaat of ben je jouw lijstje aan het afvinken?

Stel alleen de vraag: ‘hoe gaat het met je?’ als je echt kunt luisteren naar het antwoord en daarop gaat reageren. Communicatie met tieners is kwetsbaar…ze kunnen snel de conclusie trekken dat je niet echt in ze geïnteresseerd bent.

Wat tieners laten zien of vertellen is vaak het topje van de ijsberg. Neem niet te snel genoegen met de antwoorden die je krijgt. Ga de uitdaging aan om een stap dieper te gaan zodat je te weten komt hoe het nou echt met die tiener gaat.

Om jou als jeugdleider te ondersteunen in het contact met jouw tieners een aantal tips:

1. LSD, luisteren, samenvatten en doorvragen

Luisteren

Goed luisteren is een kunst! Goed luisteren zorgt voor echte verbinding, voorkomt misverstanden en geeft de tiener de mogelijkheid om zijn verhaal echt kwijt te kunnen.

Een tip om goed te kunnen luisteren:

Volledige focus: Zorg ervoor dat je met niets anders bezig bent maar je volledig focust op de tiener. Luister met aandacht, onderbreek niet, geef geen advies of troost, stel niet gerust (ook niet in gedachten). Laat de tiener bepalen waar het gesprek over gaat en welke kant het op gaat.

Samenvatten

Actief luisteren betekent ook dat je de ander laat weten dát je luistert en daarmee geïnteresseerd bent in wat de ander te zeggen heeft. Door samen te vatten help je de ander om zijn gedachten te ordenen.

Doorvragen

Omdat je niet wil dat een gesprek oppervlakkig blijft, maar juist de diepte ingaat vraag je door. Doorvragen is belangrijk. Het geeft de tiener de ruimte om meer te vertellen. Dit kan op elk moment tijdens het gesprek, maar zeker nadat je een samenvatting hebt gegeven. Dit is het moment dat je de diepte ingaat!  Je stelt een vraag omdat je meer wil weten of omdat je wil checken of je de tiener goed begrepen hebt. In elk geval zorgt doorvragen ervoor dat je geïnteresseerd overkomt en verdiepen ze het gesprek. Doorvragen kan lastig zijn. Zeker als dit de emoties van de tiener raakt.  Als je dit merkt kun je het bespreekbaar maken. “Joh, ik merk dat dit jou wat doet…vind je het lastig om hierover te praten?” Als dat zo is, kun je er in het gesprek mee aan de slag.

2. Uitnodigende vragen

Om de tiener te helpen zijn verhaal te doen is het belangrijk om uitnodigende vragen te stellen. Open vragen zijn daarvoor het meest geschikt. Dit zijn vragen die uitnodigen om te vertellen en ruimte bieden om zelf iets onder woorden te brengen.

Een open vraag begint meestal met de woorden:

• Wie
• Wat
• Waar
• Wanneer
• Hoe

Het is bijna niet mogelijk om een vraag die met één van deze vraagwoorden begint met “ja” of “nee” te beantwoorden. De ander kan natuurlijk wel proberen een antwoord van één woord te geven maar meestal lok je met een open vraag minstens een hele zin uit. 

Gesloten vragen zijn vragen waar een tiener alleen maar met ‘ja ’of ‘nee’ op kan antwoorden. Deze vragen zijn natuurlijk niet helemaal verboden. Je kunt met een gesloten vraag een reactie van een tiener vragen of de tiener uitnodigen zijn verhaal kracht bij te zetten. Bijvoorbeeld: echt waar? Met gesloten vragen kun je ook iets samenvatten of bevestigd krijgen.

3. Duidelijkheid

Om duidelijk te krijgen hoe het echt met de tiener gaat kun je vragen naar de gevoelens die spelen, en daarbij een voorstel doen welke behoeftes eronder liggen: ‘voel je je ongerust over…? Ben je teleurgesteld dat…? Heb je behoefte aan…?’ In dit geval is het beter om een gesloten vraag te gebruiken. De vraag: ‘hoe voel je je daarbij?’ Is voor een tiener lastig te beantwoorden.

Realiseer je bij het stellen van deze vragen dat je zelf het antwoord niet kunt weten. Vragen geformuleerd als conclusie of interpretatie kunnen al snel als oordeel overkomen of de jongere het gevoel geven niet begrepen te zijn.  Voel maar: ‘Dus je bent gefrustreerd. Ik weet dat je ongerust was. Ik zie dat je teleurgesteld bent.’ Niemand wil zich dat laten zeggen. De ander kan alleen zelf voelen wat er gaande is. Je kunt hooguit de jongere helpen te verwoorden wat hij voelt door te vragen naar welke behoefte eronder ligt. Pas er dus voor op dat je niets invult maar alles in de vraagvorm houdt.

4. Wees een oen

Benader de tiener Open, Eerlijk en Nieuwsgierig. Niets is irritanter dan iemand die steeds zijn eigen idee of verhaal in het gesprek gooit. Is deze persoon nu nieuwsgierig naar jouw verhaal, of wil hij gewoon zijn eigen verhaal kwijt? Open: hoor en accepteer het verhaal van de ander. Eerlijk: als je moeite hebt met de informatie of het gesprek, dan breng je dit eerlijk naar voren. Nieuwsgierig: probeer je te verplaatsen in de situatie en luister. Dan krijgt het gesprek de juiste toon. Besef dat je met sommige vragen eigenlijk alleen jouw eigen nieuwsgierigheid bevredigt, en dat het de verteller afleidt van zijn verhaal.

Elke vraag die informeert naar het wie, wat, waar, wanneer en waarom kan dat effect hebben. Van een waaromvraag schieten veel mensen zelfs in de verdediging, wat een verbinding tussen jou en de ander in de weg staat. Wees je daarvan bewust en let daarom goed op de manier waarop je de vraag stelt.

5. Laat OMA thuis

Oordelen, Meningen en Adviezen. Iedereen heeft in het gesprek met een ander zijn eigen OMA‘s. Zet deze even aan de kant. Het gaat nu om het verhaal van de tiener. Probeer niet gelijk met suggesties of tips te komen, deze staan namelijk het goed luisteren in de weg.  

6. Openheid

Een gesprek zal nooit diepgang krijgen als je niet zelf bereid bent om open te zijn. Want hoe kun je van een jongere verlangen zich kwetsbaar op te stellen als je dat zelf niet doet. Een gesprek is tweerichtingsverkeer en geen ondervraging. Deel daarom ook uit jouw eigen leven maar blijf er wel voor zorgen dat de tiener centraal blijft staan. Bijvoorbeeld nu in de coronatijd: ‘tjonge ik vind het heel lastig om de hele tijd thuis te zijn en niet naar mijn werk te kunnen. Hoe ga jij daar mee om?’ Ja, vervelend hè om niet te weten waar je aan toe bent?

7. Contact via Social Media

Voor veel tieners is Social Media dé manier om met elkaar in contact te zijn en blijven. Jongens hebben veelal contact met elkaar door samen te gamen en bij de meiden zijn WhatsApp, Instagram en Snapchat razend populair. Als je als jeugdleider wil weten hoe het met een tiener gaat is contact via Social Media een mogelijke manier. Ook op Social media zijn de eerdergenoemde gesprekstechnieken bruikbaar.

De kracht van op deze manier contact hebben met jouw jongeren:

• Het is laagdrempelig; het is voor jongeren een vertrouwd communicatiemiddel;

• Het is flexibel: je kunt vaak zelf het moment kiezen;

• Je hebt tijd om na te denken over jouw antwoord;

• Openheid: door een zeker gevoel van anonimiteit zal het gesprek makkelijker de diepte in gaan.

Valkuilen:

• Afhaken: de ander kan zich onopvallend uit het gesprek terugtrekken zonder dat je het door hebt.

• Geen focus: doordat je elkaar niet ziet kun je eerder afgeleid zijn (tussendoor even je Facebook checken bijvoorbeeld). Ga op een rustige plek zitten met zo min mogelijk afleiding en focus je alleen op het onlinegesprek.

• Andere taal: bij chatten en mailen gelden andere taalregels dan in real life. Te weinig of juist te veel bevestiging, aanmoediging en emoticons kunnen een averechts effect hebben.

• Anonimiteit: doordat tieners online eerder het gevoel hebben anoniem te zijn kunnen ze jou dingen toevertrouwen die ze anders niet zo snel zullen vertellen. Ook voor online contacten geldt: beloof nooit algehele geheimhouding. Laat de jongere eigenaar van zijn verhaal blijven door met hem te overleggen met wie je dit verhaal wil delen. Soms kun je dingen horen die met iemand anders gedeeld MOETEN worden. Denk hierbij aan misbruik en mishandeling maar ook aan situaties waar jongeren op een andere manier helemaal in de knel zitten en de last voor jou alleen niet te dragen is.

Online luisteren

Ook online is actief luisteren belangrijk om tot een open en goed gesprek te komen. Juist online mis je de non-verbale signalen. Oefen jezelf daarom in het tussen de regels door lezen en vragen te stellen waarmee je de ander helpt zichtbaar te worden. Je mag best duidelijke vragen stellen, door zelf duidelijk te zijn geef je het goede voorbeeld.

11 tips rondom tieners die te maken hebben met echtscheiding.

1. Misschien een bekende tip maar die zo belangrijk blijft:
   Praat eerst met God over de tiener voordat je met de tiener over God praat.
   God ziet en kent de tiener en weet wat of wie er nodig is. Als jij afstemt op God zal Hij je leiden in het contact, daar mag je op vertrouwen.

2. Wees je ervan bewust dat een tiener die met een echtscheiding te maken heeft veel te verwerken krijgt, ook al zie je dat niet of wordt er niet over gepraat. Zelfs als ze in eerste instantie aangeven dat het prima met ze gaat. Stel daarom verdiepende vragen zoals: Wat gaat er goed? Hoe is het voor je dat …?

3. Een jongere deelt pas wat hem of haar bezig houdt als er vertrouwen is. Het is niet zo dat daar een lang traject aan vooraf hoeft te gaan. Het kan zelfs al in één gesprek ontstaan. Als je elkaar al wat langer kent is dat fijn en is het mogelijk dat er al vertrouwen is. Een lang traject is dus geen must. Per situatie en per tiener zal dit verschillen.

Ingrediënten van een gesprek waarin je vertrouwen opbouwt zijn:

• Oprechte aandacht. Vraag jezelf af: ‘Wil ik echt weten wat deze jongere bezig houdt?’

• Echt aanwezig zijn in het gesprek met jouw volle aandacht. Check bij jezelf of je echt de tijd hebt en of je niet te moe bent om je te concentreren. (Denk bijvoorbeeld aan een drukke intensieve tieneravond)na bijvoorbeeld een tieneravond. Dit kunnen redenen zijn die een vertrouwelijk gesprek in de weg staan. Als je niet je volle aandacht kunt geven, wees daar dan eerlijk over en spreek een ander moment af.

4. Wees je bewust dat het vertrouwen van een tiener in volwassenen beschadigd kan zijn door de scheiding. Dit vraagt alertheid in het betrouwbaar zijn in jouw contact met de tiener.

5. Praten terwijl je iets doet kan voor een tiener prettig zijn. Je hoeft elkaar dan niet zo aan te kijken en het voelt minder spannend wanneer er stiltes vallen. Wandelen, ergens een ijsje eten, rondje fietsen, balletje trappen, wees creatief en stem af op wat bij de tiener past. Als je weet dat een tiener het lastig heeft, kun je bijvoorbeeld aan het eind van een tieneravond even voorstellen om samen de afwas te doen of iets anders zodat je even samen bent.
   Je hebt dan misschien niet alle tijd maar je hebt wel de gelegenheid om te kijken of de tiener behoefte heeft aan contact en of je een afspraak kunt maken om op een ander moment het gesprek voort te zetten of weer op te pakken.

6. Let op signalen! Tieners geven soms signalen af die niet heel duidelijk zijn. Ze komen extra vroeg, blijven langer hangen of zoeken subtiel contact door als het serieuze deel voorbij is  nog een beetje bij je in de buurt blijven. Vraag God of Hij jouw wil helpen deze signalen op te pikken.

7. Wees je ervan bewust dat tieners loyaal zijn aan beide ouders. Als een tiener het gevoel krijgt te moeten kiezen zal het een innerlijk conflict ervaren. Spreek daarom nooit jouw mening of oordeel uit over een ouder. Door dit te doen raak je beslist het contact met de tiener kwijt. Als je hier meer over wilt weten kun je het artikel over loyaliteit lezen. Dit artikel komt begin 2021 op deze website.

8. Bij een echtscheiding verandert er voor tieners ook vaak veel in hun leefsituatie. Afhankelijk van hoe ouders de omgang regelen zijn ze wellicht niet meer elke keer in de gelegenheid om de jeugdavond te bezoeken. Vraag aan de tiener hoe dat voor hem/haar is en wat hij/zij graag zou willen. Er is vaak meer mogelijk dan je in eerste instantie zou denken.

9. Meng je niet in afspraken die de tiener heeft met ouders over bijvoorbeeld de verdeling van weekenden. Het kan soms vervelend zijn als je iets wil organiseren en die tiener kan er dan net niet bij zijn. Maar door hier iets over te zeggen kan je de tiener in een lastig pakket brengen.

10. Ouders kunnen het lastig vinden dat je als jeugdleider met de tiener praat over de echtscheiding. Ze kunnen dit ervaren als een bedreiging, zijn misschien bang voor veroordeling of schamen zich over wat er is gebeurd. Als je merkt dat dit speelt, kun je samen met de tiener kijken of je hier met de ouders over in gesprek kunt gaan. De steun die jij kunt geven is voor de tiener erg belangrijk. Als tieners niet de vrijheid voelen om met jou te praten omdat ouders daar moeite mee hebben, zullen ze afstand houden. Het is belangrijk dit te respecteren.

11. Benoem tijdens jeugdavonden regelmatig dat je er voor de tieners bent, ook buiten de avonden om. Bedenk voor jezelf wat je hierin wilt betekenen en wat voor jou haalbaar is.

Vragen?

Heb je na het lezen van dit artikel nog vragen? Mail ons dan jouw vraag via het contactformulier: www.zorgbijechtscheiding/contact

Wist je dat?

Zorg voor Jongeren een interactieve workshop kan geven over in gesprek zijn met jongeren? Neem voor meer informatie contact met ons op via het contactformulier: https://www.zorgvoorjongeren.nl/contact/

Gebruikte bronnen:

Handboek voor kinder- en jeugdpastoraat, C.Rietberg en C. Matsinger
Handboek voor jeugdleiders, C.Rietberg, A. Maliepaard en H. de Gier
Training in gesprek met tieners, Zorg voor jongeren, www.zorgvoorjongeren.nl

In de leeftijd tussen de twaalf en de achttien jaar maken jongeren een hele grote ontwikkeling door. Ze groeien van een basisschoolkind tot een zelfstandig persoon met een eigen identiteit en sociaal leven.

Basis-ontwikkelingstaken

Tijdens deze periode ontwikkelen jongeren zich op verschillende gebieden.
Deze ontwikkeling valt uiteen in verschillende ontwikkelingstaken. vanuit de basis zijn deze voor iedere jongere gelijk. Het samenspel tussen biologische en omgevingsfactoren bepaalt hoe een jongere zich uiteindelijk ontwikkelt.
Onder invloed van hormonen vindt in de hersenen; lichamelijke en seksuele ontwikkeling plaats, waardoor de andere ontwikkelingen in een stroomversnelling raken. Denk hierbij aan de ontwikkeling van emotionele zelfstandigheid; cognitieve ontwikkeling; de ontwikkeling van persoonlijkheid en identiteit; autonomie en de morele ontwikkeling.

Afhankelijk van onder andere karakter, opvoeding, sociale situatie en levensgebeurtenissen ontwikkelt een tiener zich in eigen tempo en op zijn/haar eigen manier.

Pubers ontwikkelen zich dus op heel veel terreinen en dat maakt dat ze ook kwetsbaar zijn. Ze groeien naar meer zelfstandigheid, gaan bemoeienissen van ouders minder accepteren en willen eigen keuzes maken. Tegelijkertijd ervaren ze onzekerheid over hun lichamelijke ontwikkeling, hebben een sterke behoefte ergens bij te horen en zijn hun emoties soms een achtbaan onder invloed van de hormonen die horen bij de puberteit. Al met al is de pubertijd een turbulente periode waar veel energie in gaat zitten.

Tijdens deze periode heeft een tiener een aantal ontwikkeltaken te volbrengen. Hieronder een beknopt overzicht van deze taken. Omdat een tiener ontwikkelt betekent dit ook dat de taak van ouders verandert. Om het overzicht compleet te maken hebben we ook de opvoedtaken voor de ouders toegevoegd.

Ontwikkelingsopgaven en opvoedingsopgaven van 6-18 jaar

Extra ontwikkelingstaken bij echtscheiding

Wanneer een jongere een echtscheiding meemaakt komen er naast de basis ontwikkelingstaken een aantal psychologische ontwikkelingstaken bij.
Het uitvoeren van deze extra taken helpt om het scheidingsproces goed te doorlopen.

Deze extra ontwikkelingstaken zijn:

1. De scheiding begrijpen;

2. Zich losmaken van het conflict van de ouders;

3. Omgaan met verlies;

4. Oplossen van boosheid en zelfverwijt;

5. Accepteren dat de scheiding voor altijd is;

6. Vertrouwen in de liefde.

Taak 1: De scheiding begrijpen

Bij deze taak gaat het er vooral om dat kinderen weten wat de scheiding betekent en wat de consequenties hiervan zijn. Deze start vaak met het gesprek waarin de kinderen horen dat ouders gaan scheiden. Het is belangrijk dat dit gesprek goed voorbereid is en er aandacht is voor de kinderen. Veel kinderen zullen dit moment goed blijven herinneren en ervaren dit moment vaak  als pijnlijk en verdrietig omdat de boodschap voor de meeste kinderen moeilijk is.

Alles wat vertrouwd was wordt anders, dit brengt veel onzekerheden met zich mee. Als ouders met enige regelmaat methun kinderen in gesprek blijven over de scheiding, hebben kinderen de ruimte om hun vragen te blijven stellen en te vertellen hoe het voor hen is. Zo blijven ouders op de hoogte hoe het met de kinderen gaat en waar ze tegenaan lopen.

Taak 2: Losmaken van het conflict van
de ouders

Als ouders het moeilijk hebben zijn kinderen geneigd om voor de ouders te willen zorgen. Ze willen troost bieden en hen dingen uit handen nemen. Ze hebben de neiging om hun eigen verdriet te verstoppen om ouders daar niet mee te belasten. Vaak denken ze dat ouders het al zwaar genoeg hebben en willen ze hen niet nog meer belasten.

Het is belangrijk om hier als ouders oog voor hebben. Door dit gedrag te kunnen benoemen, maar ook te begrenzen bij hun kind. Het is essentieel dat kinderen horen dat ondanks de problemen die een ouder heeft zij gewoon kind mogen zijn. Ouders nemen daarmee verantwoordelijkheid voor hun eigen leven en geven de kinderen de ruimte die zij nodig hebben om de scheiding een plek te geven in hun leven. Het benoemen naar de kinderen dat ze het moeilijk hebben, maar dat ze voldoende steun ervaren van andere volwassenen, kan kinderen de ruimte geven om zich te uiten en hun verdriet niet weg te stoppen.

Ouders kunnen hun kinderen helpen door hen af te schermen van de problemen met hun (ex)partner met de daarbij behorende emoties en pijnlijke momenten. Het is fijn voor kinderen om te horen dat ouders zelf zorg dragen voor het conflict en daarbij de hulp van kinderen niet nodig hebben.

Kinderen kunnen dan het gevoel krijgen te moeten kiezen voor een ouder. Hierdoor krijgt het kind te maken met  een intern conflict omdat ze loyaal zijn aan beide ouders. Als kinderen langere tijd te maken hebben met een vechtscheiding is de psychologische schade die ze oplopen vaak zo groot dat er professionele hulp nodig is.  Zij moeten dan leren om zich te begrenzen naar ouders toe. Ze mogen opkomen voor hun eigen welzijn en benoemen dat  ze last hebben van ouders die ruzie maken.

“Als mijn ouders ’s avonds weer eens ruzie hadden, ging ik naar de slaapkamer van mijn jongere broertje en dan gingen we een spelletje doen, om maar niet te horen wat er beneden gebeurde.”

— Jongen, 11 jaar

Taak 3: Omgaan met verlies

Kinderen die een echtscheiding meemaken ervaren verschillende vormen van verlies.

1. Het eerste verlies waar ze mee maken krijgen is het wegvallen van het basisgezin. Dit gezinsleven was in de meeste gevallen hun veilige haven.

Alhoewel de stap naar een definitieve scheiding voor partners soms minder groot lijkt omdat er een lange weg is afgelegd tot de definitieve scheiding, komt dit voor kinderen toch vaak  onverwacht. Als de scheiding definitief is kan een kind gevoelens van onveiligheid en onzekerheid ervaren.

2. Daarnaast zal in de meeste gevallen één van de ouders vertrekken en gaat een kind het verlies ervaren van de vanzelfsprekendheid van de aanwezigheid van beide ouders. Waar het kind daarna ook is, het zal altijd één ouder missen. Kinderen die zich zorgen maken over de ouders ervaren dat gemis als een last.  Als ze bij mama zijn, is papa alleen en als ze bij papa zijn is mama alleen.

Door een kind duidelijk te maken dat je het als ouder aan kunt om alleen te zijn ervaart het kind de vrijheid om naar de andere ouder toe te gaan. Op deze manier ontlast jij als ouder het kind. Daarnaast kan het kind meerdere manieren ontdekken waarin de meest afwezige ouder toch betrokken blijft in het dagelijks leven van het kind.

“Als ik bij papa ben, dan mis ik mama zo. En dan weet ik niet of het wel goed met haar gaat. Ik vraag papa dan vaak of ik mama even mag bellen. Gelukkig mag dat meestal wel.”

— Jongen, 7 jaar

Taak 4: Oplossen van boosheid en zelfverwijt

Kinderen kunnen boosheid ervaren als ouders er voor kiezen te scheiden en de gevolgen die dit voor hen heeft. Ze zien ouders als schuldig aan wat hen overkomt.

Soms wijzen kinderen ook zichzelf aan als de schuldige van de echtscheiding.
Zeker jongere kinderen, die nog in de fase van magisch denken zitten en zichzelf als middelpunt zien, kunnen gedachten hebben dat hun gedrag de oorzaak is dat papa en mama uit elkaar gaan. Het is belastend voor een kind wanneer ze intensief bezig zijn met het oplossen van de situatie omdat ze denken dat dit de scheiding kan voorkomen.

Kinderen hebben meerdere keren informatie nodig van ouders dat zij geen schuld hebben, dat zij niet de oorzaak zijn. Ouders moeten heel duidelijk zelf de verantwoordelijkheid nemen voor het verbreken van de relatie.

“Papa en mama zijn gescheiden omdat papa het lastig vond om met mijn ziekte om te gaan.”

— Jongen van 8 jaar

Het is daarom belangrijk dat ouders steeds in gesprek blijven met de kinderen want deze gedachten kunnen hardnekkig zijn en steeds  in een andere vorm terug komen.

Verwerken van de gevoelens die kinderen bij een echtscheiding ervaren is een proces en vraagt tijd. Op belangrijke momenten in het leven van een kind, zoals de musical van groep 8 of de diplomering van de middelbare school, kan dit weer een rol gaan spelen.

Taak 5: Accepteren dat de scheiding voor
altijd is

In de loop van de tijd, als het dagelijks leven zich heeft aangepast aan de nieuwe situatie en de kinderen de juiste informatie hebben gekregen omtrent de echtscheiding, zullen ze gaan wennen aan de nieuwe situatie en accepteren dat de echtscheiding definitief is.

“Een aantal jaar na de scheiding ging mijn vader trouwen met mijn stiefmoeder. Ze waren al een aantal jaar bij elkaar. Tijdens de bruiloft kwam voor mij onverwachts de gedachte: nu is de scheiding pas echt definitief, nu komt het nooit meer goed. Dat maakte dat ik ondanks dat ik heel blij was voor mijn vader, mij ook een beetje verdrietig voelde tijdens de bruiloft.”

— Meisje, 16 jaar

Voor sommige kinderen is het lastig om de scheiding als definitief te zien, zeker als ze heftige gevoelens ervaren die ze niet kunnen uiten of niet weten hoe ze ermee moeten gaan. Om niet met de pijn geconfronteerd te worden kunnen ze langere tijd blijven denken en hopen dat het weer goed komt tussen papa en mama. Daarbij kunnen ze ook hopen dat ze daar invloed op kunnen hebben en gaan daar vervolgens hard hun best voor doen. Deze kinderen lopen vast in deze taak en stagneren in de verwerking van de scheiding.

Taak 6: Vertrouwen in de liefde

Kinderen die een echtscheiding hebben meegemaakt, hebben soms moed nodig om weer open te staan voor liefde en trouw.

Dat hangt uiteraard af van hoe de echtscheiding is verlopen en hoe ouders hebben kunnen laten zien dat hun liefde voor de kinderen blijvend is. Als kinderen dat gevoel van liefde ervaren is dat een basis voor het herstel van hun vertrouwen in liefde. Wanneer ouders ondanks het feit dat ze niet samen verder gaan, respectvol met elkaar omgaan is dat voor kinderen helpend om te blijven geloven in de liefde.

Kinderen die in een scheiding belanden waarin de ene ouder de andere ouder aanhoudend zwart maakt, zal het vertrouwen van kinderen ook verminderen. Hierdoor kan een kind wantrouwen ontwikkelen dat de kop op zal steken in de relaties die het kind ontwikkelt.

Gebruikte bronnen:

Praten met kinderen en jongeren over scheiding, T. van den Berg, 2018

Bij sommige ouders lijkt het in gesprek zijn met hun tieners iets dat vanzelf gaat. Voor anderen ligt dat wat anders. Ik denk dat als we heel eerlijk zijn, de meeste ouders zich herkennen in de laatste groep.

Je kent het wel, jouw puber komt thuis uit school en je vraagt hoe zijn dag is geweest. Het antwoord is: ‘Saaaaaai’. Je doet nog een poging om een gesprek aan te gaan en vraagt: ‘Wat was er zo saai dan?’ En het antwoord is: ‘Alles’. Na nog een vraag begint het op een verhoor te lijken en jouw tiener verdwijnt naar boven.

Hoe kom je er nou achter hoe het echt met jouw zoon of dochter gaat?  Daar zal hij of zij niet direct antwoord op geven. Oprechte interesse is één van de antwoorden op dit vraagstuk. Ben je oprecht geïnteresseerd of ben je jouw lijstje aan het afvinken? Stel alleen de vraag: ‘Hoe gaat het met je?’ of ‘Hoe was jouw dag?’ Met deze vragen luister je naar je tiener en kun je ook direct reageren. Communicatie met tieners is kwetsbaar…ze kunnen snel de conclusie trekken dat je niet echt in ze geïnteresseerd bent.

In de praktijk blijkt dat een goed gesprek met jouw tiener het de meeste kans van slagen heeft als je de tijd neemt om met hem of haar alleen te zijn.
En dat is in onze haastige maatschappij nog niet zo makkelijk als het misschien op het eerste oog lijkt.  We moeten tijd maken in onze agenda om elk kind apart deze aandacht te geven. Je kunt hierbij denken aan het brengen en halen naar sport: ‘even tijd alleen in de auto’ of samen iets leuks ondernemen.

Signalen

Een tiener die ergens mee zit of ergens over wil praten zendt signalen uit. Hij of zij komt jouw slaapkamer binnen dralen en lijkt wat vage vragen te stellen. Of je bent aan het koken en jouw tiener ‘hangt om jou heen’. Het is bijna niet voor te stellen maar dit zijn gouden kansen om met jouw tiener in gesprek te gaan…En nee, dit zijn niet altijd de meest handige momenten.

Juist als we op zulke momenten de boodschap geven dat we beschikbaar willen zijn, voelen ze het vertrouwen om te delen wat ze bezighoudt. Deze gesprekken beginnen meestal met een zinnetje als: ‘Oh ja, voordat ik het vergeet’…of ‘Ik heb een vraagje…’ Wees als ouders alert als je zo’n zinnetje hoort, wat jouw tiener eigenlijk wil zeggen is: ‘Ik wil wat met jou bespreken’.

Uitgestelde aandacht

Betekent dit dat je overal en altijd maar beschikbaar moet zijn voor een diepgaand gesprek? Nee zeker niet. Natuurlijk kan het zo zijn dat je op dat moment echt even geen tijd hebt. Benoem dit dan: ‘Hey, ik heb het gevoel dat je ergens mee zit…’ of ‘Ik heb het gevoel dat je ergens over wilt praten’. ‘Ik moet nu eerst even dit afmaken, maar als ik dit heb afgerond heb ik alle tijd.’ ‘Zullen we dan samen een wandeling maken?’

Dit kan jouw tiener in eerste instantie afschrikken, maar door te benoemen dat je echt wil horen wat hij/zij te zeggen heeft en daar tijd voor in te ruimen, zal jouw tiener daarin meegaan. Afhankelijk van de reactie kun je dan meebewegen zodat jullie een goed moment kunnen kiezen waarop het jullie allebei schikt.

Topje van de ijsberg

Wat tieners laten zien of vertellen is vaak het topje van de ijsberg. Neem niet te snel genoegen met de antwoorden die je krijgt. Ga de uitdaging aan om een stap dieper te gaan zodat je te weten komt hoe het nou echt met die tiener gaat. Voor ouders kunnen gesprekstechnieken ondersteunend zijn.

Goede vragen stellen, luisteren en doorvragen kunnen ervoor zorgen dat je meer van die ijsberg te zien krijgt. Door dit te doen voelt een tiener zich gehoord en zal eerder geneigd zijn wat hem of haar bezighoudt met jou te delen.

Om jullie als ouders te ondersteunen in de gesprekken met tieners een aantal tips:

1. LSD: Luisteren, Samenvatten en Doorvragen

Luisteren

Goed luisteren is een kunst! Goed luisteren zorgt voor echte verbinding, voorkomt misverstanden en geeft tieners de mogelijkheid om hun verhaal echt kwijt te kunnen. Het belangrijkst om goed te luisteren is focus. En daar gaat het nog wel eens mis. Je kent het wel… jouw tiener is wat aan het vertellen en je hoort een berichtje binnen komen op jouw telefoon. Je bent afgeleid en wil op jouw telefoon kijken.Zorg ervoor dat je met niets anders bezig bent als je met jouw tiener in gesprek bent.

Luister met aandacht, onderbreek niet, geef geen advies of troost, stel niet gerust (ook niet in gedachten). Laat de tiener bepalen waar het gesprek over gaat en welke kant het op gaat.

Samenvatten

Actief luisteren betekent ook dat je de ander laat weten dát je luistert en daarmee geïnteresseerd bent in wat de ander te zeggen heeft. Door samen te vatten help je de ander om zijn gedachten te ordenen. Samen ga je na of je alle feiten op een rij hebt of dat de gebeurtenissen goed zijn weergegeven. Door af en toe samen te vatten kun je ook nagaan of je de tiener goed begrepen hebt. De tiener kan dan, indien nodig, nog dingen verbeteren, aanscherpen of bijstellen.

Doorvragen

Omdat je niet wil dat een gesprek oppervlakkig blijft, maar juist de diepte ingaat vraag je door. Doorvragen is belangrijk. Het geeft de tiener de ruimte om meer te vertellen. Dit kan op elk moment tijdens het gesprek, maar zeker nadat je een samenvatting hebt gegeven. Dit is het moment dat je de diepte ingaat!  Je stelt een vraag omdat je meer wil weten of omdat je wilt checken of je jouw zoon of dochter goed begrepen hebt.

In elk geval zorgt doorvragen ervoor dat je geïnteresseerd overkomt en het verdiept het gesprek. Doorvragen kan lastig zijn. Zeker als dit de emoties van de tiener raakt.  Als je dit merkt kun je het bespreekbaar maken. “Joh, ik merk dat dit jou wat doet…’ ‘Vind je het lastig om hierover te praten?” Als dat zo is, kun je er in het gesprek mee aan de slag.

2. Uitnodigende vragen

Om jouw tiener te helpen zijn verhaal te doen is het belangrijk om uitnodigende vragen te stellen. Open vragen zijn daarvoor het meest geschikt. Dit zijn vragen die uitnodigen om te vertellen en ruimte bieden om zelf iets onder woorden te brengen.

Een open vraag begint meestal met de woorden:

• Wie
• Wat
• Waar
• Wanneer
• Hoe

Het is bijna niet mogelijk om een vraag die met één van deze vraagwoorden begint met ‘ja’ of ‘nee’ te beantwoorden. De ander kan natuurlijk wel proberen een antwoord van één woord te geven maar meestal lok je met een open vraag minstens een hele zin uit. 

Gesloten vragen zijn vragen waar een tiener alleen maar met ‘ja ’of ‘nee’ op kan antwoorden. Deze vragen zijn natuurlijk niet helemaal verboden. Je kunt met een gesloten vraag een reactie van een tiener vragen of de tiener uitnodigen zijn verhaal kracht bij te zetten. Bijvoorbeeld: ‘Echt waar?’ Met gesloten vragen kun je ook iets samenvatten of bevestigd krijgen.

3. Duidelijkheid

Om duidelijk te krijgen hoe het echt met jouw tiener gaat kun je vragen naar de gevoelens die spelen en daarbij een voorstel doen welke behoeftes eronder liggen: ‘Voel je je ongerust over…?’ ‘Ben je teleurgesteld dat.…?’ ‘Heb je behoefte aan…?’ In dit soort gevallen is het beter om een gesloten vraag te gebruiken. De vraag: ‘Hoe voel je je daarbij?’ Is voor een tiener lastig te beantwoorden.

Realiseer je bij het stellen van deze vragen dat je zelf het antwoord niet kunt weten. Vragen geformuleerd als conclusie of interpretatie kunnen al snel als oordeel overkomen of de jongere het gevoel geven niet begrepen te zijn.  Voel maar: ‘Dus je bent gefrustreerd.’ ‘Ik weet dat je ongerust was.’ ‘Ik zie dat je teleurgesteld bent.’ Niemand wil zich dat laten zeggen. De ander kan alleen zelf voelen wat er gaande is. Je kunt hooguit de jongere helpen te verwoorden wat hij voelt door te vragen naar welke behoefte eronder ligt. Pas er dus voor op dat je niets invult maar alles in de vraagvorm houdt.

4. Wees een OEN

Benader jouw puber Open, Eerlijk en Nieuwsgierig. Niets is irritanter dan iemand die steeds zijn eigen idee of verhaal in het gesprek gooit. Is deze persoon nu nieuwsgierig naar jouw verhaal of wil hij gewoon zijn eigen verhaal kwijt? Open: hoor en accepteer het verhaal van de ander. Eerlijk: als je moeite hebt met de informatie of het gesprek, dan breng je dit eerlijk naar voren. Nieuwsgierig: probeer je te verplaatsen in de situatie en luister. Dan krijgt het gesprek de juiste toon.

Besef dat je met sommige vragen eigenlijk alleen jouw eigen nieuwsgierigheid bevredigt en dat het de verteller afleidt van zijn verhaal. Elke vraag die informeert naar het wie, wat, waar, wanneer en waarom kan dat effect hebben. Van een waarom vraag schieten veel mensen zelfs in de verdediging, wat een verbinding tussen jou en de ander in de weg staat.

Voel maar: ‘Waarom heb je dat op deze manier gedaan?’ of ‘waarom’ heb je deze keuze gemaakt?’ Je merkt gelijk dat je in de verdediging wil schieten. Wees je daarvan bewust en let daarom goed op de manier waarop je de vraag stelt.

5. Laat OMA thuis

Oordelen, Meningen en Adviezen. Iedereen heeft in het gesprek met een ander zijn eigen OMA‘s. Zet deze even aan de kant. Het gaat nu om het verhaal van de tiener. Probeer niet gelijk met suggesties of tips te komen, deze staan namelijk het goed luisteren in de weg.

6. Openheid

Een gesprek zal nooit diepgang krijgen als je niet zelf bereid bent om open te zijn. Want hoe kun je van een tiener verlangen zich kwetsbaar op te stellen als je dat zelf niet doet. Een gesprek is tweerichtingsverkeer en geen ondervraging. ?

Deel daarom ook uit jouw eigen leven maar blijf er wel voor zorgen dat de tiener centraal blijft staan. Bijvoorbeeld: ‘Vervelend om niet te weten waar je aan toe bent hé?’ ‘Dat vind ik zelf ook altijd lastig.’ ‘Maar vertel eens, hoe ga jij daarmee om?’

7. Afronding

Het is goed om een diepgaand gesprek ook af te ronden. Je maakt dan als het ware de cirkel rond. Dit doe je door jouw tiener te ondersteunen in het zélf zoeken naar oplossingen, antwoorden of dingen die ondernomen moeten worden.

Vraag of hij of zij nu verder kan en vraag vervolgens hoe jij kunt ondersteunen. Wat heeft de tiener daarin van jou nodig? Maak hier samen concrete afspraken over. Het is mooi om zo’n gesprek af te sluiten met gebed. Niet elke tiener wil dit. Dwing hier niet toe maar laat de keuze aan de tiener. Je kunt wel aangeven dat jij voor hem of haar zal bidden.

Gesprekstips voor ouders in een echtscheidingssituatie

Schuldgevoel

Veel ouders voelen zich schuldig naar hun kinderen. Het is belangrijk dit bespreekbaar te maken met jouw tiener omdat schuldgevoel de open communicatie blokkeert. Benoem dat je je schuldig voelt, dat je hen een ander gezinsleven had gegund. Benoem letterlijk, de dingen die in je gedachten zijn, waar je je schuldig over voelt. Dat kunnen bepaalde situaties zijn die zijn voorgevallen, consequenties van de scheiding die je vervelend vindt voor je tiener, het kan van alles zijn.

Door dit te benoemen naar jouw tiener zal er ruimte komen om open met elkaar in gesprek te zijn. Tieners voelen als geen ander aan als jij je schuldig voelt.

Vanuit schuldgevoel handelen is niet handig, dit kan leiden tot het niet aangeven van grenzen in opvoedsituaties. Je gaat compenseren omdat je het graag wil goedmaken. Kort gezegd, spreek je schuldgevoelens uit, vraag vergeving voor dingen waarvan jij vindt dat je niet goed hebt gedaan. Je laat daarmee zien dat je fouten mag maken als je daar maar je verantwoordelijkheid voor neemt. Hierdoor bouw je aan betrouwbaarheid in de relatie met je tiener.

Eerlijk

Wees eerlijk over hoe het met jou gaat, maar vertel erbij dat je familie of vrienden hebt waar je bij terecht kunt voor steun. En als dat niet zo is, zoek iemand in je netwerk die naast jou kan staan om je te ondersteunen.

Belast jouw tiener niet met jouw verdriet en pijn. Je kunt best benoemen dat je iets moeilijk vindt, maar benoem dan ook dat je daar zelf mee aan de slag gaat of daar al ondersteuning voor ontvangt. Door duidelijk te maken dat jij een plek hebt waar je terecht kunt voor troost en ondersteuning ontlast je jouw tiener. Daardoor ontstaat er ruimte om zijn of haar emoties met jou te delen. Veel tieners denken al gauw “ik ga mijn ouders niet met mijn verdriet, boosheid, angst, onzekerheid belasten want ze hebben het al zo zwaar”. Door expliciet te benoemen dat er voor jou gezorgd wordt en dat je graag wil horen hoe het met jouw tiener gaat help je deze gedachten te ontkrachten.

Loyaliteit

Het is belangrijk om te weten dat kinderen loyaal zijn aan beide ouders, ook aan jouw ex-partner. Je merkt dat misschien niet altijd door de manier van praten, maar het is wetenschappelijk bewezen dat dit wel zo is. Op het moment dat jij negatief spreekt over de andere ouder, belast je daar je tiener mee, die kan namelijk niet anders dan van beide ouders houden.

Jouw tiener komt met zichzelf in conflict op het moment dat hij of zij bij het conflict betrokken wordt, er negatief over de andere ouder wordt gepraat of deze zwart wordt gemaakt. Dit neemt niet weg dat een tiener negatief kan praten over de andere ouder, dat is heel normaal voor een puber. Geef erkenning voor de emotie en probeer er achter te komen wat de behoefte van jouw tiener is. Ga niet in op eventuele verwijten naar de andere ouder; val de andere ouder nooit af.

Conflicten

Bespreek conflicten met je ex-partner niet met jouw tiener. Als een conflict te maken heeft met de zorg voor de tiener kun je wel naar zijn of haar mening vragen en dat meenemen in het gesprek met jouw ex-partner. Bespreek conflicten als jouw tiener niet aanwezig is en vraag hem of haar nooit om boodschappen door te geven tussen jou en jouw partner. Door hier zorgvuldig mee om te gaan blijven jullie allebei als ouder beschikbaar en dat biedt ruimte om met elkaar in gesprek te blijven.

Gesprek met anderen

Het is een normale ontwikkeling voor tieners om zich in de pubertijd los te maken van ouders. Soms gaat dit gepaard met het zich af zetten tegen ouders. Ook in echtscheiding situaties kunnen tieners ervoor kiezen om met iemand anders dan eigen ouders in gesprek te gaan. Misschien is er vanuit de kerk een jeugdleider of pastoraal werker bij jouw tiener betrokken zijn. Sta hiervoor open en voel je niet bedreigd! Als jij je gaat verzetten tegen deze gesprekken zal dat jouw relatie met jouw tiener verstoren. Gun het jouw tiener om zijn of haar hart te luchten bij iemand anders.

Gebruikte bronnen:

Handboek voor kinder- en jeugdpastoraat, C. Rietberg en C. Matsinger
Handboek voor jeugdleiders, C. Rietberg, A. Maliepaard en H. de Gier
Omgaan met tieners…een kunst apart, Dr. Ross Campbell
Training in gesprek met tieners, Zorg voor jongeren, www.zorgvoorjongeren.nl

In Johannes 21 vraagt Jezus tot twee keer toe of Petrus Zijn schapen wil hoeden, maar de eerste opdracht luidt: ‘Weid mijn lammeren’. Die opdracht geldt ook voor ons. In de Bijbel zien we keer op keer hoe Jezus het kind centraal stelt. En eigenlijk is dat niet zo vreemd: veel problemen die we in het volwassenenpastoraat tegenkomen hebben hun wortels in de kinder- en jeugdjaren.

Als we de opdracht van Jezus serieus nemen en problemen willen aanpakken waar ze ontstaan, zal het kinder- en jeugdpastoraat een plek moeten krijgen in de gemeente. Goede pastorale zorg aan kinderen en jongeren bestaat uit drie opeenvolgende onderdelen:

1. Basispastoraat
2. Pastorale zorg
3. Bijzonder pastoraat

1. Basispastoraat: vaste groepen en vaste leiders

Bij deze vorm van zorg zijn alle jongeren in beeld. Iedereen heeft het nodig om gekend te zijn, ook zij die ogenschijnlijk geen problemen hebben. Sterker nog, als jongeren zich niet gezien weten is er een grote kans dat ze vroeg of laat de kerk verlaten. Goed jeugdwerk draait om meer dan activiteiten. Een van de belangrijkste uitgangspunten van het jongerenpastoraat is dat het jeugdwerk relationeel wordt vormgegeven. Dit betekent dat je werkt met vaste groepen en vaste leiders die elk een aantal jongens en meiden onder hun hoede hebben.

Daarnaast is een goede uitwisseling tussen de verschillende onderdelen van het jeugdwerk belangrijk. Kinderen die niet op catechisatie komen kunnen actieve leden van een club zijn of andersom. Door deze gegevens met elkaar uit te wisselen is het direct voor alle jeugdleiders duidelijk wie er wel en niet meedoet en hoe het met de jongeren gaat. Wanneer het even niet zo goed met iemand gaat, pik je dat snel op.

Vier jaar

Wil je het jongerenpastoraat een goede basis geven, dan wordt er wel wat van de jeugdleiders gevraagd:

1. Houden van… Om echt iets voor jongeren te kunnen betekenen moet je van ze houden. Pas dan gaan (soms na lang wachten) deuren open die anders
   gesloten blijven.
   l
2. Samen optrekken. Samen dingen doen, waarbij er gelegenheid is voor een goed gesprek, is een goede manier om elkaar te leren kennen.
   l
3. Voorbeeld zijn. Jongeren zijn op zoek naar authentieke gelovigen die laten zien hoe bijzonder een leven met God kan zijn en die bereid zijn tijd en aandacht voor ze vrij te maken.
   l
4. Gebed. Gebed is de motor van goed jeugdwerk. Bid daarom met en voor de jongeren. Vertrouw ze toe aan hun Hemelse Vader. Hij kent ze en weet wat het beste voor ze is.
   l
5. Long-term commitment. Een relatie opbouwen kost tijd! Vraag daarom van jeugdleiders dat ze zich op zijn minst voor vier jaar verbinden.

Kerkbanken

Als het basispastoraat goed loopt zijn de jongeren die actief deelnemen in beeld en is het helder met welke kinderen het niet zo goed gaat en wie zich onttrekt aan het jeugdwerk. Voor deze laatste groep kun je een team, mentorgroepen of buddygroepjes samenstellen die deze jongeren bezoeken of ontmoetingen organiseren. Het is belangrijk om dit team te ondersteunen met training en mogelijkheden aan te bieden voor intervisie. De drempel om een gesprek met jongeren aan te gaan wordt een stuk minder hoog als je de juiste gesprekstechnieken beheerst en weet hoe je om moet gaan met weerstand.

Er kunnen verschillende redenen zijn waarom iemand niet meer naar de kerk of jeugdactiviteiten komt. Wat de redenen ook zijn, het is belangrijk dat ook zij het gevoel hebben gezien te zijn. Het doel van de bezoeken moet dan ook niet zijn om ze terug te krijgen in de kerkbanken of het jeugdwerk maar ze te laten merken dat ze er ook bij horen.

2. Pastorale zorg: extra aandacht

Als je jongeren kent, weet je ook wanneer het niet zo goed met ze gaat. Het kan zijn dat het thuis of op school niet lekker loopt, of ze hebben verdriet omdat hun opa, oma of een andere dierbare is overleden. In die gevallen kan een jeugdleider, mentor of buddy extra aandacht geven. Je kunt hierbij denken aan een kaartje, een gesprek of samen iets ondernemen. Het belangrijkste is dat de jongere zijn verhaal kwijt kan. Soms zijn er meerdere gesprekken nodig of bijzondere ondersteuning. Deze pastorale zorg vraagt dus iets meer van de jeugdleider dan het basispastoraat.

Het is daarom belangrijk dat er in elke gemeente een jeugdpastoraal team is dat de jeugdleiders ondersteunt en als daar waar nodig coacht. Voor dit team heb je gemotiveerde, goed opgeleide mensen nodig. Bovendien kan dit team ingezet worden als er geen jeugdleider of mentor in beeld is, of deze niet de pastorale zorg kan bieden die nodig is. Dit team moet zichtbaar zijn in de gemeente zodat ook de jongeren weten wie het zijn.

In deze zorg voor jonge mensen trek je een tijdje wat intensiever met ze op. Het is daarom belangrijk dat er duidelijke afspraken zijn, zodat je weet wat je van elkaar kunt verwachten.

Een aantal belangrijke tips:

• Wees duidelijk over het doel en de lengte van het gesprek (géén verborgen agenda!)
  l
• Wees duidelijk over jouw rol (voer je het gesprek als jeugdleider, jongerenpastor of op persoonlijke titel?)
  l
• Wees jezelf (jongeren hebben behoefte aan echtheid)
  l
• Stel open vragen en vraag door. (Lees het artikel ´In gesprek met tieners´
  met praktische tips over gesprekstechnieken)
  l
• Ken je eigen grenzen. Voor sommige problemen is professionele hulp nodig.
  l
• Doe wat je belooft!

3. Bijzonder pastoraat: professionele zorg

In elke kerk zijn er jongens en meiden die meer nodig hebben dan aandacht, een goed gesprek of pastorale zorg: jongeren die zo beschadigd zijn of in de knel zitten dat er een professioneel hulpverleningstraject nodig is. Een jeugdpastoraal team moet voldoende kennis in huis hebben om deze signalen te herkennen en te weten waarnaar ze deze kinderen/tieners kunnen doorverwijzen.

Goede toerusting voor zo’n team is belangrijk! Zorg voor Jongeren kan een jeugdpastoraalteam toerusten. Kijk voor meer informatie op:

www.zorgvoorjongeren.nl

Wanneer jongeren professionele zorg krijgen, kan het enorm waardevol zijn als er nog iemand naast ze staat. Laat ze daarom nooit los. Het zal ze goed doen als je interesse blijft tonen. De relatie blijft dan behouden. En als het weer beter met ze gaat, hoef je die niet opnieuw op te bouwen.

Een aantal belangrijke tips:

• Neem de jongere serieus;
  l
• Oordeel niet;
  l
• Beloof nooit dat je met niemand over hun problemen zult praten. Je zet jezelf dan klem, zodat je geen hulp meer kunt inschakelen. Bespreek eventueel samen wie je erbij betrekt;
  l
• Bid voor, en als de jongere het goed vindt, ook met hem of haar;
  l
• Geef jongeren hoop door ze te wijzen op Gods almacht. Wat er ook speelt: Hij iserbij en wil uitkomst bieden. ´Het geknakte riet zal Hij niet verbreken en de kwijnende vlam zal Hij niet doven´(Matteüs 12:20).

Handboek voor kinder- en jeugdpastoraat

Meer over pastorale zorg voor jongeren, de visie op kinder- en jeugdpastoraat en het omgaan met specifieke problemen staat in het Handboek voor kinder- en jeugdpastoraat.  Het is bedoeld voor kinder- en jeugdpastors, maar is ook heel geschikt voor jeugdleiders, predikanten en ouderlingen die zich pastoraal willen laten toerusten voor zorg aan kinderen en jongeren.

Titel: Handboek voor kinder- en jeugdpastoraat
Auteurs: Corien Rietberg en Corjan Matsinger
ISBN: 978-90-5881-576-7
Prijs: 19,95

Toerusting de basis van jeugdpastoraat

Een belangrijk misverstand is dat we bij jeugdpastoraat alleen maar denken aan kinderen en jongeren die het moeilijk hebben. Pastoraat is veel breder dan dat. Een belangrijk uitgangspunt is dat we iedereen in het oog moeten hebben. Binnen het jeugdwerk dat er al is liggen daar de meeste kansen voor. Goed jongerenwerk draait om meer dan activiteiten. De coolste jeugddiensten met een band, een hip programma en de vetste activiteiten kunnen niet op tegen persoonlijk contact. We gaan met elkaar nadenken over hoe je dat persoonlijke contact stevig kunt verankeren in het jeugdwerk.

Deze toerustingsavond geeft jeugdleiders, jeugdcommissies, jeugdraden, predikanten en kerkenraadsleden praktische tools in handen om direct aan de slag te gaan met het jeugdpastoraat. Meer informatie:

www.zorgvoorjongeren.nl/zien-kennen-toerusten-en-zorgen/

Jeugdpastoraat opzetten in uw gemeente?

Zorg voor jongeren kan u helpen! Door middel van een begeleidingstraject op maat! We gaan samen kijken welke kansen voor jeugdpastoraat er al zijn in uw gemeente en wat er daarnaast nog meer nodig is. Zorg voor Jongeren gaat samen met een jeugdraad of jeugdcommissie op weg.

Door de jarenlange ervaring in jeugdwerk en jeugdpastoraat kan Zorg voor Jongeren scherpe  analyses maken en advies en ondersteuning bieden daar waar het nodig is. Kijk voor meer informatie op: www.zorgvoorjongeren.nl/begeleidingstraject.

©Zorg voor Jongeren